تیمی از دانشمندان آلمانی به تازگی در مطالعه‌ای ترکیبات ویژه‌ای را از پوست سمندر آکسولوتل استخراج کرده‌اند. این مواد که پپتیدهای ضد میکروبی نام دارند، عملکرد خیره‌کننده‌ای در آزمایشگاه نشان داده‌اند. یافته‌های این پروژه نشان می‌دهد که پپتیدهای مذکور سلول‌های سرطان پستان و باکتری‌های فوق‌مقاوم MRSA را به طور کامل نابود می‌کنند. این دستاورد علمی مسیر جدیدی را برای تولید آنتی‌بیوتیک‌های نسل جدید و داروهای ضدسرطان باز خواهد کرد.

پپتیدهای ضد میکروبی در مخاط پوست سمندر

 سمندر آکسولوتل، دوزیست بومی دریاچه‌های مکزیک است. محققان سال‌ها این موجود را به خاطر توانایی شگفت‌انگیز در بازسازی اندام‌ها و بافت قلب مطالعه می‌کردند. اما آزمایش‌های اخیر در دانشگاه پزشکی هانوفر، روی مخاط پوستی این جانور متمرکز شده است. این مخاط حاوی پپتیدهای ضد میکروبی (AMPs) است که از بدن سمندر در برابر بیماری‌ها محافظت می‌کنند. محققان با استخراج این ترکیبات، توانستند بیش از هزار نمونه آزمایشگاهی را سنتز کنند. آن‌ها در نهایت ۲۲ پپتید را برای آزمایش‌های اصلی انتخاب کردند.

روش استخراج مخاط بر اساس اصول اخلاقی

 کادر پژوهشی برای جمع‌آوری مخاط، بدن سمندرها را با دستکش استریل ماساژ دادند. آن‌ها در مرحله بعد، مخاط سطحی را با کاردک‌های مخصوص برداشتند. تمام این مراحل مطابق با قوانین سخت‌گیرانه حمایت از حیوانات در کشور آلمان پیش رفت. آزمایش‌کنندگان آکسولوتل‌های مورد نیاز خود را تنها از مراکز پرورش کنترل‌شده تأمین کردند. با این روش، هیچ آسیبی به جمعیت این جانور نایاب در طبیعت وارد نشد.

سازوکار پپتیدها در برابر مقاومت دارویی

 پپتیدهای ضد میکروبی ساختار و عملکرد متفاوتی نسبت به آنتی‌بیوتیک‌های رایج بازار دارند. به همین دلیل، باکتری‌ها نمی‌توانند به راحتی در برابر این مولکول‌ها مقاومت دارویی ایجاد کنند. این ترکیبات یک قطب مثبت و یک بخش آب‌گریز در ساختار خود دارند. این ویژگی به پپتیدها اجازه می‌دهد تا به راحتی به دیواره سلولی باکتری‌ها بچسبند. آن‌ها با ایجاد منافذ در دیواره سلولی، عملکرد باکتری را مختل می‌کنند و باعث مرگ سریع سلول می‌شوند.

سمندر آکسولوتل – دوزیستی شگفت‌انگیز با توانایی بازسازی و حالا با خاصیت ضدسرطان و ضدباکتری

تأثیر پپتیدها بر باکتری فوق‌مقاوم MRSA

باکتری استافیلوکوک اورئوس مقاوم به متی سیلین (Methicillin-resistant Staphylococcus aureus یا MRSA) یکی از خطرناک‌ترین عوامل عفونت‌های بیمارستانی در سراسر جهان به شمار می‌رود. با این حال، چهار مورد از پپتیدهای استخراج‌شده اثر درمانی بسیار قوی علیه این باکتری نشان دادند. این پپتیدها حتی از داروی ونکومایسین، که یک آنتی‌بیوتیک ذخیره و حیاتی است، مؤثرتر عمل کردند. دکتر پیتر فوگت، از نویسندگان این پژوهش، نتایج آزمایش را با توجه به بحران جهانی مقاومت دارویی، بسیار کلیدی و نویدبخش می‌داند.

نابود کردن سلول‌های سرطانی بدون آسیب به بافت سالم

یکی از جالب‌ترین بخش‌های این تحقیق، اثر ضدسرطانی سه پپتید منتخب روی بافت‌های مخرب است. این ترکیبات در محیط کشت آزمایشگاهی باعث مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول‌های سرطان پستان شدند. نکته باارزش اینجاست که مواد مذکور هیچ آسیبی به سلول‌های سالم بافت سینه وارد نکردند. سارا اشتراوس، بیولوژیست این پروژه، این ویژگی متمایز را یک گام بزرگ در توسعه داروهای ضدسرطان هدفمند می‌داند.

گام‌های بعدی در مسیر توسعه دارو

امروزه بخش زیادی از عفونت‌های بیمارستانی به آنتی‌بیوتیک‌های معمولی پاسخ نمی‌دهند. به همین دلیل، دپارتمان‌های داروسازی به دنبال تجاری‌سازی این فناوری هستند. دانشمندان در گام‌های بعدی، کارآزمایی‌های بالینی گسترده‌تری را روی نمونه‌های زنده اجرا خواهند کرد. هدف نهایی این پروژه، بررسی اثرات بلندمدت پپتیدها و بهینه‌سازی روش‌های انتقال دارو به بدن بیمار است.