ناباروری

 بخش ناباروری بیمارستان شفا

نابارور به زوجی اطلاق می شود که پس از یک سال مقاربت بدون استفاده از روش جلوگیری موفق به بارداری نشده باشند.

تقریبا نیمی از علل ناباروری مربوط به مشکلات آقایان و نیمی دیگر آن مربوط به مشکلات خانم ها می‌باشد. یکی از شایعترین علل ناباروری مردان کاهش در کیفیت اسپرم همراه با کاهش در تعداد تحرک و شکل طبیعی اسپرم می باشد. عوامل محیطی نیز نظیر عفونتهای دستگاه تناسلی مواد شیمیایی و فیزیکی و یا نقص در ساختار کروموزومی و هورمونی می توانند باروری یک فرد را مختل نمایند. در زنان شایعترین علل ناباروری اختلالات تخمک گذاری بسته بودن لوله های رحمی و نقص در دیواره رحمی می باشد.  طبق آخرین آمارهای جهانی میزان شیوع ناباروری حدود 15-10 درصد میباشد که این آمار در ایران تا 22 درصد گزارش شده است. این زوج ها همواره به دنبال راه حلی برای درمان این معضل خانوادگی و اجتماعی می باشند که با تولد اولین نوزاد حاصل از لقاح خارج رحمی (IVF) جهان، در سال 1978 میلادی و بدنبال آن معرفی تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI)،  تحول چشم گیری در درمان ناباروری ایجاد شد. همزمان با پیشرفت این علم در سراسر دنیا ایران نیز توانست به فاصله کمی به این موفقیت دست یابد و در سال 1368 اولین نوزاد حاصل از (IVF) در یزد گزارش شد.

بعد از این موفقیت مراکز دیگر در سراسر ایران افتتاح شدند. تا کنون که بیش از 70مرکز ناباروری در ایران مشغول به ارائه خدمات به زوجین نابارور هستند با توجه به نیاز استان لرستان و پتانسیل بالای این منطقه مرکز درمان ناباروری و سقط مکرر بیمارستان فوق تخصصی شفا افتتاح شد. این مرکز تنها مرکز فعال در استان می باشد.

این مرکز با یک متخصص زنان و فلوشیپ نازایی، دو جنین شناس، یک دکتری سلولی مولکولی و دو کارشناس ارشد ژنتیک و جنین و بافت و دو کارشناس مامایی آماده خدمت رسانی به بیماران می باشد.

مرکز ناباروری بیمارستان فوق تخصصی شفا شامل کلینیک زنان و مشاوره و بخش های آندرولوژی، جنین شناسی و انجماد و یک اتاق عمل و یک اتاق ریکاروری می باشد.

خدمات ارائه شده در بخش ناباروری:

  • انجام مشاوره درمان ناباروری

  • انجام عمل های IUI ،IVF ، ICSI

  • لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی

  • انجام کلیه آزمایشات اندرولوژی و تست های عملکرد اسپرم

  • انجام عمل های بیوپسی PESA&TESE

  • انجام تست های تشخیصی سقط مکررو ناهنجاری ها

بخش آندرولوژی : فرآیند کار در آزمایشگاه آندرولوژی بخش درمان ناباروری و سقط مکرر بیمارستان شفا به شرح زیر

می باشد:

1-  پذیرش بیمار توسط منشی و مشاوره مامایی و گرفتن شرح حال کامل از زوجین و مخصوصا آقا برای اسپرم آنالیز و IUI

2- توجیه بیمار توسط ماما و در صورت نیاز مشاوره توسط متخصص

3- دادن دستور انجام تست های مرتبط با اسپرم توسط متخصص

4- پرداخت هزینه توسط بیمار و گرفتن ظرف مخصوص نمونه دهی سمن

5- گرفتن نمونه سمن از بیمار در اتاق مخصوص زوجین آقا به تنهایی و یا به همراه همسر

6- تحویل نمونه توسط نیروی خدمات بخش ناباروری و یا کارشناسان و ثبت نام فرد تحویل دهنده و گیرنده

7- ثبت ساعت نمونه گیری و سپس ثبت حجم، رنگ و PH نمونه سمن

8- شروع کار انجام تست بعد از Liquefaction Time توسط کارشناسان آندرولوژی

9- انجام تست های Semen Analysis مخصوص ناباروری شامل تست های تخصصی رنگ آمیزی برای بررسی دقیق

مورفولوژی (پاپانیکولا)، تست دقیق Motility، تست Vitality و تست پر اکسیداز به صورت روتین برای همه بیماران

10- انجام تست های تخصصی مثل Sperm DNA Fragmentation Assay با کیت مخصوص

11- در مورد IUI رویت و تطبیق مدارک شناسایی زوجین و گرفتن کپی از آنها و زدن مهر تایید با اصل مدارک تطابق داده

شده روی کپی مدارک و ثبت و نگهداری آنها در پرونده بیمار

12- اماده سازی کاتتر IUI و استریل آن و رساندن دمای آن به 37 درجه سانتیگراد و ثبت نام زوجین و تاریخ انجام کار روی

کاتتر و لوله جمع آوری سمن و لوله آماده  شده مخصوص نمونه اسپرم

13- بررسی اولیه سمن و یا اسپرم آنالیز برای انتخاب بهترین روش اسپرم پروسسینگ توسط متخصص جنین شناسی

14- انجام یکی از روش های استاندارد اسپرم پروسسینگ مثل Simple Wash،Gradient ،Swim up or down

و سایر روش ها متناسب با وضعیت سمن و اسپرم هر بیمار

15- تهیه لام Before/After بعد از آماده سازی اسپرم ها و شستشو و تهیه گزارش مکتوب آن و ثبت تصاویر آن و نشان

دادن لام به متخصص زنانی که قرار است IUI  را انجام بدهد

16- باز کردن پک کاتتر IUI زیر هود استریل و ثبت مشخصات بیمار و تاریخ شستشوی کاتتر توسط محیط کشت آماده

سازی شده و کشیدن اسپرم های آماده سازی و شسته شده به واسطه سرنگ مخصوص استریل و هماهنگی با اتاق عمل که

بیمار آماده باشد و متخصص آماده انتقال باشد و سپس بردن کاتتر در شرایط استریل به اتاق عمل یا IUI  برای Insemination

بخش جنین شناسی: در این بخش اعمالی نظیر جدا کردن تخمک از مایع فولیکولی، آماده سازی تخمک برای میکرو اینجکشن،جابجایی جنین در محیط های کشت صورت می گیرید از دیگر تجهیزات این بخش انکوباتورها می باشند که برای کشت تخمک، جنین و به تعادل رساندن محیطهای کشت استفاده می شوند.  دستگاه میکرو اینجکشن نیز که در این بخش قرار دارد برای تزریق اسپرم به داخل تخمک استفاده می شود.

بخش فریز: این بخش محل نگهداری تانکهای نیتروژن مایع می باشد. اسپرم، تخمک و جنین بعد از فریز در بخش جنین شناسی وارد تانک های نیتروژن می شوند که برای طولانی مدت قابل نگهداری می باشند و هر زمان که بیمار به آنها نیاز داشت از فریز خارج شده و برای بیمار استفاده می شوند.

اتاق عمل: اتاق عمل بخش ناباروری بیمارستان شفا دارای امکانات پیشرفته جهت بیهوشی، بدست آوردن تخمک، تولید و انتقال جنین، سونوگرافی، لاپاروسکوپی و تهیه اسپرم از بیضه (TEST-PES ) می باشد.

اتاق ریکاوری: بیمار بعد از انجام  تخمک کشی به این اتاق منتقل می شود که بعد از هوشیاری کامل بیمار و پایدار شدن علائم حیاتی به بخش منتقل می شود.

مراحل درمان یک زوج نابارور :

اولین ویزیت: از آنجا که علل ناباروری بین زوجین یکسان نیست و می تواند گاهی چندین علت در یک زوج وجود داشته باشد هم خانم و هم آقا بایستی مورد بررسی اولیه قرار گیرند، در ابتدا شرح حال و بررسی پرونده مربوط به درمان های قبلی مورد مطالعه قرار میگیرد، پس از بررسی های اولیه و مشخص شدن علت ناباروری بر اساس یافته های پزشکی نظیر آزمایش میکروسکوپی، مایع منی، وضعیت هورمونی زوج نابارور و همچنین سونوگرافی و یا لاپاراسکوپی از وضعیت دستگاه تولید مثل روش درمان مناسب برای زوجین پیشنهاد میگردد.

آزمایش مایع منی :

بررسی مایع منی یک آزمایش میکروسکوپی بسیار مهم جهت ارزیابی باروری یک مرد می باشد. پزشک از همسر مرد میخواهد که 2 الی 3 روز قبل از جمع آوری نمونه انزال مقاربت نداشته باشد. تعداد اسپرم به همراه شاخص های دیگر نظیر حجم نمونه ، حرکت اسپرم، شکل اسپرم و وضعیت سلولهای غیر اسپرمی مورد ارزیابی قرار میگیرد در مواردی که انسداد مجاری انزالی وجود داشته باشد متخصص اورولوژی اسپرم ها را از طریق PESA ناحیه اپیدیدیم تحت بی حسی موضعی در اختیار آزمایشگاه آندرولوژی قرار می دهد. در مواردی نیز اسپرم ها مستقیما از بیضه توسط عمل TESE بدست می آورند.

روش های درمانی :

تحریک تخمک گذاری پس از انتخاب روش درمانی مناسب (IUI ،IVF ، ICSI تحریک تخمک گذاری در زن با تجویز داروی مناسب انجام می شود تا بدین وسیله تعداد کافی تخمک برای استفاده در سیکل درمانی انتخابی به دست می آید.

 آی یو آی (IUI)  :این روش درمانی با تلقیح مستقیم اسپرم آماده شده به داخل رحم صورت می گیرد.این روش در مواقعی که عوامل فیزیکی یا روانی مانع از ورود اسپرم به داخل رحم شوند همچنین در موارد عدم نفوذ اسپرم به مخاط سرویکس رحم الیگو اسپرمی (کاهش تعداد اسپرم ) فاکتور سرویکال ناباروری با علت نامشخص و موارد ایمنولوژیک موثر می باشد.

آی وی اف (IVF) : عبارت است از باروری در محیط آزمایشگاه (لقاح خارج رحمی ) در این روش سلولهای جنسی مرد  (اسپرم) و زن (تخمک) در محیط آزمایشگاه مجاور هم قرار می گیرند تا باروری صورت گیرد این روش برای مواردی که لوله های رحمی آسیب دیده باشند روش انتخابی محسوب می شود .هرچند IVF در مشکلات تخمدانی اندومتریوز و ناباروری مردانه نیز موفق بوده است در ابتدا تحریک تخمدانی صورت گرفته و هنگامی که اندازه فولیکول به حد مطلوب رسید  (با استفاده از سونو گرافی) تخمکها جمع آوری می شوند. در آزمایشگاه آندرو لوژی نیز نمونه منی با استفاده از تکنیک های خاص آماده شده و در مرحله بعد اسپرم و تخمک در مجاورت هم قرار می گیرند.بعد از بارور شدن تخمک ها جنینهای مناسب به داخل حفره رحم انتقال می یابند .

میکرو اینجکشن (ICSI) : یک روش بسیار تخصصی بوده که در موارد ناباروری شدید بخصوص با علت مردانه کاربرد دارد  در این روش بعد از تحریک تخمک گذاری و جمع آوری تخمک ها نمونه انزالی مرد مورد بررسی و آماده سازی قرار می گیرد، سپس با استفاده از دستگاه میکرو اینجکشن یک اسپرم سالم و طبیعی به داخل هر یک از تخمک های بیمار تزریق می شود بعد از لقاح و تشکیل جنین جنین های مناسب به داخل رحم مادر انتقال می یابند.

منجمد سازی : در مواردی که تعداد جنین های بدست آمده از روشهای IVF  یا ICSI بیش از تعداد مورد نیاز جهت انتقال به رحم مادر باشند یا مواردی که بیمار آمادگی لازم جهت انتقال را ندارد و در صورتی که جنینها از کیفیت خوبی برخوردار باشند برای استفاده در سیکلهای احتمالی بعدی فریز می شوند همچنین عمل انجماد در این مرکز برای نمونه های اسپرم یا تخمک نیز انجام می شود از موارد انجماد اسپرم و تخمک وجنین می توان به حفظ باروری در بیماران سرطانی اشاره کرد.

* احتمال بارداری در بهترین حالت 40 درصد است

یكی از مواردی كه مردم را از IVF دلسرد می‌كند میزان كم موفقیت آن در بارداری است 

آمار جهاني IVF: از هر 100 نفری كه برای IVF مراجعه می‌كنند 30 تا 40 نفر بارداري موفق دارند

آمار IVF در بيمارستان شفا : از هر 100 نفر كه براي IVF به بيمارستان شفا مراجعه مي كنند 30 نفر بارداري موفق دارند.

 

مسئول بخش ناباروری: گوهرتاج وحدتی - 6 پرستار و یک نیروی خدماتی